هواپیماها از زمان برادران رایت (یا شاید دقیق‌تر، مخترع برزیلی آلبرتو سانتوس دومونت) تغییرات زیادی کرده‌اند. آن سازه‌های چوبی-پارچه‌ای اولیه، اکنون وسایل حمل و نقل بسیار پیچیده‌ای شده‌اند. با پیشرفت‌های مداوم در فناوری هوافضا، همگام شدن با همه چیزهای شگفت‌انگیزی که هواپیماهای امروزی قادر به انجام آنها هستند، بسیار دشوار است.

در این مقاله، درباره ۱۰ واقعیت جالب در مورد هواپیما که احتمالا شما را شگفت‌زده خواهد کرد، صحبت خواهیم کرد

ممکن است مورد اصابت صاعقه قرار بگیرند

هواپیماها طوری طراحی شده‌اند که ممکن است مورد اصابت صاعقه قرار بگیرند. تخمین زده شده است که صاعقه یک بار در سال یا یک بار در هر ۳۰۰۰ ساعت پرواز به هر هواپیما برخورد می‌کند. با این حال، رعد و برق از سال ۱۹۶۷، باعث سقوط هیچ هواپیمایی نشده است. زیرا این سازه‌ پیچیده طوری طراحی می‌شود که بار الکتریکی رعد و برق، معمولا بدون اینکه آسیبی به آن برساند، از بدنه عبور کرده و از آن خارج می‌شود.

برخی از آنها اتاق خواب‌هایی مخفی برای خدمه پرواز دارند

در پروازهای طولانی مدت، ممکن است نیاز باشد که خدمه پرواز تا ۱۸ ساعت در روز کار کنند. بنابراین برای رفع خستگی خدمه در اینگونه پروازها، برخی از هواپیماها، مانند بوئینگ ۷۷۷ و ۷۸۷ دریم لاینرز، مجهز به اتاق‌خواب‌های کوچکی هستند که خدمه پرواز می‌توانند در آنجا کمی استراحت کنند.

دسترسی به این اتاق خواب‌ها معمولاً از طریق یک راه‌پله مخفی است که به اتاقی کوچک و کم ارتفاع با شش الی ۱۰ تخت، حمام و گاهی اوقات وسایلی برای سرگرمی منتهی می‌شود.

لاستیک‌های هواپیما طوری طراحی شده‌اند که در هنگام فرود نشکنند

لاستیک‌های این سازه قدرتمند برای تحمل بارهای خیلی سنگین (38 تن!) طراحی شده‌اند و می‌توانند با سرعت 274 کیلومتر بر ساعت و بیش از 500 بار، قبل از اینکه نیاز به ترمیم مجدد داشته باشند، به زمین برخورد کنند. علاوه بر این، تایرها تا فشار 200 psi (مقدار فشار بر یک اینچ مربع از فضا = psi) باد می‌شوند که تقریباً شش برابر فشاری است که در لاستیک خودرو استفاده می‌شود.

اگر لاستیک‌ها نیاز به تعویض داشته باشند، به سادگی هواپیما را مانند خودرو با جک بلند کرده و لاستیک‌های آن را عوض می‌کنند. اگر لاستیک‌ها در حین بلند شدن هواپیما از کار بیفتند، خلبانان پرواز را متوقف کرده و بلافاصله برای بازرسی ایمنی فرود می‌آیند.

دلیلی وجود دارد برای اینکه خدمه پرواز هنگام فرود نور چراغ‌ها را کم می‌کنند

هنگام فرود در شب، خدمه پرواز، نور چراغ‌های داخلی را کم می‌کنند. اما دلیل این کار چیست؟ با کم کردن نور چراغ‌ها در هنگام فرود، اگر فرود به خوبی انجام نشود و نیاز باشد که مسافران سریعاً کابین را تخلیه کنند – که بعید است این اتفاق بیوفتد – چشمان آنها از قبل به تاریکی عادت کرده است.

یک خلبان خطوط هوایی می‌گوید:”تصور کنید در یک اتاق روشن ناآشنا و پر از موانع هستید و ناگهان کسی چراغ‌ها را خاموش می‌کند و از شما می‌خواهد که به سرعت از این اتاق خارج شوید. خارج شدن از هواپیما در هنگام شب و در شرایط اضطراری نیز به همین صورت است.”

همچنین مهمانداران در هنگام فرود، از مسافران می‌خواهند تا کرکره پنجره‌‌های خود را بالا بدهند تا در مواقع اضطراری بتوانند بیرون هواپیما را ببینند و ارزیابی کنند که کدام سمت برای خارج شدن بهتر است.

 برای پرواز احتیاج به هر دو موتور نیست

یک هواپیمای تجاری می‌تواند تنها با یک موتور، بدون هیچ خطری، به پرواز خود ادامه دهد. این هواپیماها درواقع برای چنین موقعیت‌هایی به دقت طراحی و آزمایش شده‌اند. کار کردن با نیمی از قدرت موتور همچنین می‌تواند باعث کاهش مصرف سوخت هواپیما و کاهش برد آن بشود.

هر هواپیمایی که برای یک مسیر طولانی برنامه ریزی شده باشد، به خصوص آنهایی که بر فراز اقیانوس‌ها یا مناطق خالی از سکنه مانند قطب شمال پرواز می‌کنند، باید به دقت بررسی شوند که چه مدت می‌توانند تنها با یک موتور پرواز کنند. به طور مثال بوئینگ دریم لاینر می‌تواند تنها با یک موتور، به مدت ۳۳۰ دقیقه (یعنی پنج ساعت و نیم) پرواز کند.

جالب است بدانید که بیشتر هواپیماها به لطف چیزی به نام نسبت سر خوردن، حتی می‌توانند مسافت بسیار طولانی‌ای را بدون هیچ موتوری پرواز کنند! به طور مثال، یک بوئینگ ۷۴۷ می‌تواند به ازای هر ۳۰۵ متر کاهش ارتفاع، ۵۱۸۲ متر سر بخورد. این نسبت به خلبان زمان بیشتری می‌دهد تا همه مسافران را به سلامت به زمین برساند.

به دلایلی در دستشویی هواپیما زیرسیگاری وجود دارد!

از سال‌های پیش، سیگار کشیدن در هواپیماها ممنوع اعلام شده است، اما مسافران چشم عقابی می‌دانند که با این وجود، دستشویی‌های هواپیما همچنان زیرسیگاری دارند! دلیل وجود زیرسیگاری این است که خطوط هوایی تصور می‌کنند که ممکن است علیرغم سیاست ممنوعیت سیگار، فردی تصمیم بگیرد که سیگار خود را در هواپیما روشن کند.

امید خطوط هوایی این است که اگر فردی قصد داشت این قانون را نقض کند، این کار را در فضای نسبتاً محدود دستشویی انجام دهد و ته سیگار خود را در مکانی امن – زیرسیگاری – و نه داخل سطل زباله که از نظر تئوری می‌تواند باعث آتش‌سوزی شود، بیندازد.
لازم به ذکر است که اگر در دستشویی سیگار بکشید، باید منتظر جریمه بسیار هنگفت آن نیز باشید.

سوراخ کوچک پنجره هواپیما کاربرد مهمی دارد

سوراخ‌ ریز پنجره‌ در واقع برای تنظیم فشار کابین است. اکثر پنجره‌های هواپیما از سه لایه تشکیل شده‌اند. لایه بیرونی، از ورود عناصر بیرون از هواپیما به داخل، جلوگیری کرده و فشار کابین را حفظ می‌کند. در صورتی که اتفاقی برای لایه بیرونی بیفتد – که احتمال آن بسیار کم است – لایه میانی به عنوان گزینه زاپاس وظیفه آن را برعهده می‌گیرد.

در این شرایط، سوراخ کوچک لایه داخلی، که حفره خونریزی نیز نامیده می‌شود، وظیفه تنظیم فشار هوا را بر عهده می‌گیرد تا لایه میانی تا هنگامی که نیاز به انجام وظیفه باشد، سالم و دست نخورده باقی بماند.

محیط هواپیما طعم غذا را بدتر می‌کند

حقایق بسیار جالبی درباره غذای هواپیما وجود دارد. یکی از این حقایق، طعم متفاوت غذا در هواپیماست که عامل اصلی آن در واقع محیط داخل کابین است. فشار زیاد هوا، رطوبت کم کابین، هوای تصفیه شده و تهویه مطبوع، همگی با تاثیر بر بویایی و جوانه‌های چشایی ما باعث می‌شوند که طعم غذا و نوشیدنی را متفاوت و کم مزه احساس کنیم.

جالب است بدانید که وقتی در هوا هستید، تشخیص طعم شیرین و شور حدود ۳۰٪ برای شما دشوارتر می‌شود. بنابراین دفعه بعدی که با هواپیما پرواز می‌کنید، شاید بهتر باشد که از خوردن وعده غذایی خود صرف نظر کنید و به جای آن یک لیوان آب گوجه فرنگی امتحان کنید، نوشیدنی که در هوا طعم بسیار بهتری نسبت به روی زمین دارد.

خط سفید در امتداد هواپیما از آب تشکیل شده است

خطوط سفیدی که هواپیماها در آسمان به جا می‌گذارند، صرفاً دنباله‌هایی از بخار آب هستند. موتورهای هواپیما، بخار آب را به عنوان بخشی از فرآیند احتراق آزاد می‌کنند. هنگامی که این بخار آب داغ از اگزوز خارج می‌شود و به هوای خنک‌تر بیرون برخورد می‌کند، خطوط سفید پف کرده‌ای را در آسمان ایجاد می‌کند. این در واقع همان اتفاقی است که هنگام نفس کشیدن در هوای سرد برای شما اتفاق می‌افتد.

ماسک‌های اکسیژن تنها ۱۵ دقیقه ماندگاری دارند

در بیشتر پروازها، نحوه استفاده از ماسک اکسیژن به عنوان یکی از دستورالعمل‌های ایمنی، توسط مهمانداران آموزش داده می‌شود. از ماسک اکسیژن هنگامی که کابین دچار کاهش ناگهانی فشار می‌شود، استفاده می‌شود. با این حال، چیزی که مهمانداران به شما نمی‌گویند این است که ماسک‌های اکسیژن تنها حدود ۱۵ دقیقه اکسیژن دارند.

این مدت زمان، به طرز ترسناکی کوتاه به نظر می‌رسد، اما در واقعیت، باید حتی بیش از حد کافی باشد. به یاد داشته باشید، ماسک‌های اکسیژن هنگامی که کابین فشار خود را از دست می‌دهد، در اختیار مسافران قرار می‌گیرند. در این شرایط خلبان با زدن یک ماسک اکسیژن و انتقال هواپیما به ارتفاع زیر ۳۰۴۸ متر، ارتفاعی که در آن مسافران می‌توانند بدون نیاز به اکسیژن اضافی، نفس بکشند، شرایط را کنترل می‌کند.

از آنجایی که این کاهش ارتفاع سریع، معمولا در کمتر از ۱۵ دقیقه اتفاق میوفتد، پس این ماسک‌ها، حتی بیش از حد نیاز هم اکسیژن برای محافظت از مسافران دارند.

سوالات متداول

چطور شرکت‌های هواپیمایی وزن و تعادل هواپیما را قبل از هر پرواز محاسبه می‌کنند؟
قبل از هر پرواز، شرکت هواپیمایی با استفاده از اطلاعات دقیق تعداد مسافران، وزن بار ثبت‌شده، بار دستی، میزان سوخت و محل قرارگیری آن‌ها، محاسبه‌ای به نام Load & Trim انجام می‌دهد. این محاسبه مشخص می‌کند مرکز ثقل هواپیما دقیقاً در محدوده ایمن قرار دارد یا نه. اگر حتی چند تن بار یا تعداد مسافران در یک بخش خاص جمع شوند، جای آن‌ها تغییر داده می‌شود تا تعادل هواپیما در زمان تیک‌آف و فرود کاملاً ایمن باشد.

امنیت هواپیماها چقدر به‌دلیل استانداردهای بین‌المللی بهبود یافته و چه سازمان‌هایی این استانداردها را نظارت می‌کنند؟
امنیت پروازهای مسافری طی چند دهه اخیر به‌شکل چشمگیری افزایش یافته و امروزه یکی از ایمن‌ترین روش‌های جابه‌جایی در دنیاست. سازمان‌هایی مانند ایکائو (ICAO)، آژانس ایمنی هوانوردی اروپا (EASA) و اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) به‌صورت مستمر استانداردهای سخت‌گیرانه‌ای برای طراحی هواپیما، آموزش خدمه، نگهداری فنی و عملیات پروازی تدوین و کنترل می‌کنند و ایرلاین‌ها بدون رعایت این الزامات اجازه پرواز ندارند.

چرا بعضی از هواپیماها در طول پرواز دچار لرزش یا توربولانس می‌شوند؟
توربولانس معمولاً به‌دلیل ناپایداری جریان هوا، اختلاف دما، عبور از توده‌های هوایی مختلف یا پرواز در نزدیکی جریان‌های جت رخ می‌دهد. 

چرا بعضی خطوط هوایی از بال‌های خمیده یا وینگلت استفاده می‌کنند و این طراحی چه اثری دارد؟
وینگلت‌ها باعث کاهش مقاومت هوا در نوک بال می‌شوند و کمک می‌کنند هواپیما سوخت کمتری مصرف کند. این طراحی می‌تواند مصرف سوخت را بین ۳ تا ۵ درصد کاهش دهد که در پروازهای طولانی عدد قابل‌توجهی است. 

در چه شرایطی هواپیما مجبور به تغییر مسیر یا فرود اضطراری می‌شود؟
تغییر مسیر یا فرود اضطراری ممکن است به‌دلیل وضعیت پزشکی مسافر، نقص فنی، شرایط نامساعد آب‌وهوایی یا بسته شدن ناگهانی فرودگاه مقصد رخ دهد. سیستم‌های هشدار هواپیما در صورت مشاهده هرگونه اختلال، اطلاعات دقیق را به خلبان منتقل می‌کنند و خلبان طبق دستورالعمل‌های از پیش تعیین‌شده، ایمن‌ترین تصمیم را می‌گیرد.

برای کاهش اثرات منفی سفرهای هوایی طولانی بر سلامت مسافران چه اقداماتی انجام می‌شود؟
در پروازهای طولانی، طراحی صندلی‌ها، تنظیم فشار کابین، رطوبت کنترل‌شده و سیستم‌های گردش هوای پیشرفته نقش مهمی دارند. همچنین توصیه می‌شود مسافران هر چند ساعت حرکت‌های کششی انجام دهند، آب کافی بنوشند و خواب خود را با مقصد هماهنگ کنند تا خستگی و جت‌لگ به حداقل برسد.